Czy zawód tłumacza zniknie na dobre?

Tłumacz coraz rzadziej przypomina „żywy słownik”, który samodzielnie przekłada tekst zdanie po zdaniu. Zmieniają się natomiast sposoby wykonywania tej pracy oraz zakres zadań powierzonych specjaliście. Współczesny tłumacz korzysta z narzędzi CAT, czyli programów wykorzystujących pamięci tłumaczeniowe, bazy terminologiczne i funkcje kontroli spójności, a także z przekładów maszynowych, które mogą służyć jako wersje robocze. W wielu projektach ważne miejsce zajmują postedycja, czyli poprawianie przekładu przygotowanego przez system, kontrola jakości i sprawdzanie zgodności tekstu z oryginałem.

Amerykańskie Biuro Statystyki Pracy (Bureau of Labor Statistics, BLS) opisuje narzędzia komputerowe i AI jako rozwiązania zwiększające wydajność tłumaczy oraz specjalistów zajmujących się lokalizacją. Jednocześnie wskazuje, że pracy tej nie można w wielu przypadkach w pełni zautomatyzować, ponieważ systemy nie zapewniają jeszcze efektu porównywalnego z pracą człowieka.

AI może przetłumaczyć dokument, ale nie może go poświadczyć

Granica możliwości AI staje się szczególnie widoczna przy dokumentach urzędowych i prawnych. System może przygotować roboczy przekład aktu stanu cywilnego, dyplomu czy pełnomocnictwa, lecz nie może go poświadczyć ani ponieść odpowiedzialności zawodowej za jego rzetelność. Tłumaczenie może poświadczyć tłumacz przysięgły, a w określonych sytuacjach także konsul RP.

Zgodnie z ustawą tłumacz przysięgły może sporządzać, sprawdzać i poświadczać tłumaczenia. Ma obowiązek zachować bezstronność i szczególną staranność, a nierzetelne wykonywanie obowiązków może prowadzić do odpowiedzialności zawodowej. Poświadczenie nie oznacza nieomylności, lecz wiąże przekład z konkretną osobą i jej uprawnieniami. Aby uzyskać prawo do wykonywania zawodu tłumacza przysięgłego, co do zasady trzeba między innymi ukończyć studia wyższe, zdać egzamin na tłumacza przysięgłego, złożyć ślubowanie i uzyskać wpis na listę prowadzoną przez Ministra Sprawiedliwości.

Tłumaczenia poświadczone są jednym z przykładów pracy, w której znajomość języka łączy się z wiedzą specjalistyczną i odpowiedzialnością zawodową. To jedna z wielu dróg dostępnych absolwentom filologii angielskiej.

Od aplikacji po międzynarodowe kontrakty – gdzie pracują absolwenci filologii angielskiej?

Kompetencje językowe wykorzystuje się wszędzie tam, gdzie trzeba tworzyć, redagować, dostosowywać lub kontrolować treści kierowane do odbiorców z różnych krajów. W zależności od branży absolwenci mogą zajmować się:

• lokalizacją aplikacji, gier i stron internetowych,
• przygotowywaniem materiałów e-learningowych,
• redagowaniem treści i komunikacją marki,
• współpracą z zagranicznymi klientami,
• opracowywaniem dokumentów biznesowych.

Różne bywają nie tylko stanowiska, lecz także same projekty. Jednego dnia osoba pracująca z językiem może dostosowywać komunikaty w aplikacji mobilnej, innego redagować materiały dla firmy technologicznej, producenta sprzętu medycznego albo przedsiębiorstwa oferującego leasing samochodów. Każdy z tych tekstów wymaga innego słownictwa, tonu i stopnia precyzji.

Dobrze widać to na przykładzie umów zawieranych w obrocie międzynarodowym. Nie wystarczy znaleźć w nich angielski odpowiednik każdego słowa. Trzeba zachować spójność terminologiczną, precyzyjnie oddać prawa i obowiązki stron oraz rozpoznać pojęcia, które w różnych systemach prawnych mogą mieć odmienne znaczenie. Nie każdy dokument biznesowy wymaga tłumaczenia poświadczonego, ale każdy wymaga dokładności dostosowanej do swojej funkcji. Niezręczne sformułowanie w poście firmowym może utrudnić odbiór komunikatu, natomiast nieścisłość w kontrakcie może wpłynąć na sposób rozumienia zobowiązań jednej ze stron.

Część absolwentów filologii świadomie wybiera pracę lektora, nauczyciela lub tłumacza. Jedni wolą uczyć dzieci i młodzież, inni prowadzić zajęcia dla dorosłych albo pracować z tekstem – każda z tych dróg może odpowiadać innym zainteresowaniom i predyspozycjom. Warto przy tym pamiętać, że możliwości po tych studiach są szersze, a na wybór konkretnej ścieżki wpływają również branża, rodzaj treści i grupa odbiorców, z którymi dana osoba chce pracować.

Drugi język, specjalizacja, doświadczenie – co warto rozwijać?

Studia warto wykorzystać, aby sprawdzić, z jakim obszarem chce się związać zawodowo. Można specjalizować się w tłumaczeniach i redakcji tekstów dla branży motoryzacyjnej, medycznej lub farmaceutycznej, lokalizacji aplikacji i gier, tworzeniu materiałów edukacyjnych, komunikacji produktowej albo rekrutacji międzynarodowej. Wybór konkretnej ścieżki ułatwia określenie, jakie narzędzia warto opanować i jakie projekty włączyć do portfolio.

Dodatkowym atutem może być znajomość kolejnego języka. Niektóre programy studiów uwzględniają jego naukę, ale można go również rozwijać na dodatkowym lektoracie, kursie lub samodzielnie. W części firm, zwłaszcza obsługujących zagraniczne rynki, cenione jest połączenie angielskiego z niemieckim, francuskim, hiszpańskim, włoskim lub innym językiem wykorzystywanym na danym rynku. Drugi język może więc poszerzyć wybór stanowisk związanych z obsługą zagranicznych klientów, lokalizacją treści lub współpracą z konkretnym krajem.

Praktyki, projekty studenckie, wymiany, wolontariat oraz własne teksty lub tłumaczenia pomagają poznać różne rodzaje pracy i sprawdzić, który z nich najlepiej odpowiada danej osobie. Jednocześnie dają materiał do portfolio, które mówi o umiejętnościach więcej niż sama informacja o znajomości języka.

Kierunek, który daje możliwości

Znajomość angielskiego stała się powszechniejsza, a AI przejmuje część prostych zadań językowych. Nie oznacza to jednak, że filologia angielska straciła na znaczeniu. Studia rozwijają umiejętność analizy tekstu, rozpoznawania intencji, doboru tonu oraz pracy z kontekstem kulturowym i potrzebami odbiorcy. Umiejętności te znajdują zastosowanie również przy ocenie i redagowaniu treści przygotowanych z wykorzystaniem narzędzi opartych na sztucznej inteligencji.

Studia pozwalają także poznać różne drogi zawodowe. Jedni wybiorą nauczanie, inni tłumaczenia, lokalizację, komunikację marki, teksty specjalistyczne albo pracę z zagranicznymi klientami. Studiowanie filologii nie zamyka absolwenta w jednej roli. Pozwala rozwijać profil zgodny z jego zainteresowaniami, zwłaszcza gdy studiom towarzyszą zdobywanie doświadczenia, rozwijanie wybranej specjalizacji i pierwsze własne projekty.

Źródła:

• https://www.superauto.pl/
• Informacja o wynikach rekrutacji na studia na rok akademicki 2025/2026 w uczelniach nadzorowanych przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego – Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego
• AI and skills: What we know so far – OECD
• Ustawa z dnia 25 listopada 2004 r. o zawodzie tłumacza przysięgłego
• Tłumacz przysięgły – wpis na listę – Serwis informacyjno-usługowy dla przedsiębiorcy
• Interpreters and Translators: Occupational Outlook Handbook – Bureau of Labor Statistics
• Artificial Intelligence Risk Management Framework: Generative Artificial Intelligence Profile – C. Autio, R. Schwartz, J. Dunietz i in.

Autor: J.W.