Każdego roku kilkadziesiąt tysięcy absolwentów kierunków architektonicznych staje przed wyborem dalszej ścieżki zawodowej. Zgodnie z danymi Głównego Urzędu Statystycznego w roku akademickim 2024/2025 architekturę studiowało ponad 20 tysięcy osób – a niemal każdy z nich prędzej czy później zadaje sobie to samo pytanie: „Co dalej?” Możliwości jest wiele, jednak w rozmowach między zajęciami, na praktykach i tuż po obronie dyplomu najczęściej pojawiają się dwie drogi: praca w biurze projektowym oraz freelancing. Wybór między nimi wpływa nie tylko na wysokość pierwszych zarobków, lecz przede wszystkim na sposób kształtowania zawodowych nawyków, które często rzutują na całą dalszą karierę. Trudno jednoznacznie wskazać, która z tych ścieżek jest „lepsza” – wszystko zależy od tego, jakie masz cele na start, czego oczekujesz od pierwszej pracy oraz w jakim kierunku chcesz się rozwijać jako architekt. Współczesny rynek pracy oferuje ogromną swobodę, lecz jednocześnie wymaga od początkujących projektantów dużej świadomości przy podejmowaniu tych pierwszych, najważniejszych kroków zawodowych. Zanim podejmiesz decyzję, warto więc zobaczyć, jak wygląda codzienność po obu stronach – z perspektywy nauki, odpowiedzialności i realiów dnia pracy.

Dwie rzeczywistości

Na pierwszy rzut oka różnica wydaje się prosta. W biurze projektowym pracuje się w zespole, w którym obowiązują ustalone procesy i standardy, a odpowiedzialność rozkłada się na kilka osób. Praca etatowa narzuca pewien rytm, w którym łatwo stać się częścią większej maszyny projektowej. Daje też możliwość podejrzenia, jak doświadczone zespoły radzą sobie z trudnymi tematami prawnymi oraz złożonymi zagadnieniami technicznymi. Z drugiej strony bycie wolnym strzelcem częściej oznacza samodzielność, bezpośredni kontakt z klientem i szerszy zakres zadań, obejmujący nie tylko projekt, ale też organizację pracy i sprawy formalne. Ten model pracy wymusza szybkie wejście w realia rynku, w których nikt nie poda gotowego rozwiązania wprost. To dwa różne style pracy, które od pierwszych miesięcy kształtują inne nawyki.

Różnice między tymi modelami pracy są dostrzegalne na wielu poziomach – oprócz stylu działania obejmują atmosferę, tempo nauki, zakres odpowiedzialności i to, jakie kompetencje rozwijają się najszybciej.

Umiejętności, które najszybciej rozwiniesz w biurze

Na etacie w biurze projektowym najszybciej rośnie warsztat i „projektowe rzemiosło” – pracuje się w ustalonym procesie, przy użyciu zaawansowanych narzędzi klasy BIM czy systemów zarządzania projektami. Dzięki temu łatwiej zrozumieć, jak wygląda droga od koncepcji do realizacji, nierzadko w skali trudnej do osiągnięcia samodzielnie na początku. Przy dużych projektach widać koordynację wielu branż, uzgodnienia i pracę na harmonogramie, gdy decyzje projektowe mają odczuwalne konsekwencje dla budżetu i terminów.

Im większa inwestycja, tym większe znaczenie ma stała weryfikacja projektu. Regularny feedback pozwala szybciej wyłapywać błędy techniczne, a praca w podzielonym na etapy procesie uczy, jak łączą się ze sobą kolejne elementy projektu. Z czasem rośnie także pewność w poruszaniu się po dokumentacji, standardach i przepisach techniczno-budowlanych.

Freelance jako szkoła samodzielności i odpowiedzialności

Praca na własny rachunek bardzo szybko przesuwa punkt ciężkości z samego projektowania na całość procesu realizacji. Freelancing nierozerwalnie łączy się z bezpośrednią konfrontacją z oczekiwaniami inwestora, które nie zawsze są spójne z wizją architektoniczną czy ograniczeniami formalnymi i budżetowymi. Samodzielność wymusza rozwijanie kompetencji, które trudno przećwiczyć poza rzeczywistym projektem, a odpowiedzialność za decyzje projektowe nie rozkłada się na zespół, lecz spoczywa po jednej stronie.

Projektant działający solo musi jednocześnie prowadzić projekt i dbać o jego zaplecze organizacyjne. Zajmuje się więc również:

• kontaktem z klientem i prezentowaniem oferty,
• przygotowaniem umów oraz porządkowaniem kwestii odpowiedzialności,
• wyceną pracy i ustaleniem warunków rozliczeń,
• planowaniem czasu, priorytetów i terminów,
• budowaniem relacji zawodowych oraz sieci poleceń.

Te obowiązki szybko stają się codziennością, a ich zaniedbanie natychmiast odbija się na przebiegu projektu. Dlatego praca na własny rachunek wymaga dużej samodzielności. Brak mentora, który sprawdzi każdy rysunek przed wysłaniem do urzędu, sprawia, że każda decyzja projektowa musi być poparta rzetelną analizą przepisów i konsekwencji formalnych.

Pułapki obu ścieżek

Każda z opcji ma swoje słabe strony, o których rzadziej się mówi – łatwiej skupić się na korzyściach i możliwościach rozwoju. W biurze projektowym jednym z wyzwań bywa długi czas dochodzenia do pełnej samodzielności decyzyjnej. Początkujący pracownicy niejednokrotnie rozpoczynają pracę od zadań powtarzalnych, na przykład opracowywania detali czy nanoszenia poprawek w zestawieniach. To naturalna część nauki warsztatu, ale może prowadzić do frustracji i poczucia spowolnienia – szczególnie gdy projekty trwają latami. Zdarzają się również okresy spiętrzeń pracy, kiedy pojawiają się nadgodziny związane z terminami lub koniecznością koordynacji pracy wielu osób.

Bycie freelancerem z kolei wiąże się z większą zmiennością zleceń i dochodów. Dla części osób to jedna z największych zalet freelancingu, która daje elastyczność i różnorodność projektów. Jednocześnie taka dynamika wymaga dobrej organizacji oraz planowania finansów. Brak stałego zespołu oznacza, że w sytuacjach spornych trzeba samodzielnie szukać wsparcia, konsultacji i sprawdzonych rozwiązań. Współpraca z klientami bez pośredników wymaga szczególnej dbałości o komunikację i ustalenia – różnice w oczekiwaniach mogą ujawniać się już w trakcie projektu. Na tym tle łatwo o rozmycie granic między pracą a życiem prywatnym, szczególnie gdy praca odbywa się w domu, a kontakt z klientem może pojawiać się poza typowymi godzinami pracy.

Duże projekty czy pełny proces – co lepiej wygląda w portfolio?

To jedno z najczęściej zadawanych pytań przez osoby kończące edukację i szukające swojej zawodowej ścieżki. Praca w renomowanym biurze daje szansę uczestnictwa w projektowaniu obiektów o dużej skali, na przykład biurowców, szpitali czy dużych osiedli mieszkaniowych. Takie pozycje w portfolio robią wrażenie, jednak często wiążą się z ograniczeniami w publikacji materiałów oraz trudnością w czytelnym opisaniu własnego wkładu. Niełatwo też wykazać „autorstwo” fragmentu projektu, nad którym pracował kilkunastoosobowy zespół przez trzy lata.

Freelancing opiera się zazwyczaj na mniejszych realizacjach – na przykład domach jednorodzinnych czy wnętrzach – ale ułatwia pokazanie pełnego procesu. W takim portfolio widać drogę od pierwszej kreski, przez koncepcję i projekt wykonawczy, aż po konkretne decyzje w skali detalu, na przykład zaprojektowanie i wstawienie do projektu szafki RTV. Taka forma pracy sprzyja pełniejszej prezentacji roli architekta oraz zakresu odpowiedzialności na każdym etapie.

Wybór zależy od tego, czy przyszły architekt chce być postrzegany jako specjalista od złożonych zagadnień technicznych w skali makro, czy jako twórca prowadzący projekt od początku do końca i dbający o szczegóły. Warto przy tym pamiętać, że dobre portfolio nie zależy wyłącznie od skali projektu, ale od umiejętności opowiedzenia o swojej roli i uzasadnienia podjętych decyzji. Pokazanie logicznego ciągu myślowego oraz sposobu rozwiązywania problemów bywa dla potencjalnego pracodawcy lub klienta cenniejsze niż efektowne, ale puste rendery.

Scenariusze startu

Wybór odpowiedniej drogi powinien być podyktowany aktualnymi zasobami i potrzebami edukacyjnymi. Biuro projektowe jest lepszym rozwiązaniem w sytuacji, gdy celem jest nauka standardów jakości oraz sprawnego posługiwania się narzędziami cyfrowymi pod okiem doświadczonych kolegów. To również bezpieczna przystań dla osób ceniących stabilność finansową oraz wyraźne oddzielenie pracy od czasu wolnego. Z kolei bycie freelancerem ma sens wtedy, gdy posiada się już pierwsze kontakty lub zlecenia, a wizja bycia własnym szefem przeważa nad niechęcią do formalności.

Często najrozsądniejszym wariantem startu okazuje się ścieżka hybrydowa. Można zacząć od pracy w biurze na okres 12-24 miesięcy, aby poznać procedury, a następnie stopniowo przechodzić do pracy etatowej połączonej z niewielkimi zleceniami po godzinach – o ile zapisy w umowie o pracę na to pozwalają. Alternatywą bywa stała współpraca z jedną pracownią w formule B2B, która łączy pewną elastyczność z większą przewidywalnością finansową niż samodzielne szukanie pojedynczych klientów. Każdy z tych scenariuszy wymaga innej organizacji dnia i odmiennego podejścia do budowania relacji, ale model mieszany daje przestrzeń do stopniowego sprawdzania się w samodzielnej pracy przy zachowaniu stałego źródła dochodu.

Biuro, freelance, a może hybryda?

Podjęcie decyzji o formie zatrudnienia na początku drogi zawodowej nie stanowi wyboru na całe życie. Kariera architekta rzadko przebiega liniowo, a zmiany modelu pracy są naturalnym elementem dojrzewania i zdobywania doświadczenia. Najistotniejsze jest mądre wybieranie środowiska, które w danym momencie jest w stanie zagwarantować nam największy rozwój. Elastyczność w adaptowaniu się do zmieniających się warunków rynkowych może okazać się największym atutem każdego projektanta w nadchodzących latach.

Niezależnie od tego, czy wybierzesz etat w pracowni, czy pracę na własny rachunek, każda z tych dróg dostarcza innego rodzaju doświadczeń. To, czego nauczysz się w zespole, zaprocentuje później przy prowadzeniu własnych projektów, a samodzielność wypracowana przy zleceniach prywatnych przekłada się na większą sprawczość i decyzyjność także w pracy biurowej. Współczesna architektura jest wystarczająco pojemna, aby pomieścić różne ścieżki, a dobre efekty przynosi połączenie rzetelnej wiedzy technicznej z umiejętnością prowadzenia projektu w realiach rynku. Ostatecznie liczy się pasja do współtworzenia otaczającej nas przestrzeni oraz rzetelność, która buduje zaufanie u inwestorów i współpracowników – bez względu na formę współpracy.

Źródła:

• https://kupmeble.pl/ – internetowy sklep meblowy
• Szkolnictwo wyższe w roku akademickim 2024/2025 – studenci i absolwenci – Główny Urząd Statystyczny
• Osoby młode na rynku pracy w 2024 r. Wyniki badania modułowego BAEL – Główny Urząd Statystyczny
• Polacy a praca na swoim – Zielona Linia
• Freelancer – Wikipedia
• Architekt | Poznaj zawód – Mapa Karier
• Nadgodziny w praktyce – Państwowa Inspekcja Pracy (PIP)

Artykuł przygotowany we współpracy z partnerem serwisu

Autor: Joanna Ważny